Ukrayna ve Orta Doğu’da tırmanan gerilim, Avrupa’da güvenlik endişelerini zirveye taşıdı. Peki, bu kaygı düzeyi ne kadar derin ve Avrupalılar, AB’nin savunma ile küresel siyasette daha stratejik bir rol üstlenmesini bekliyor mu?
Ukrayna’da beşinci yılına giren savaş ve Orta Doğu’daki çatışmalar, Avrupa kamuoyunda derin bir belirsizlik dalgası yaratıyor.
REKLAM
REKLAM
Son Eurobarometer araştırmasına göre, AB’deki katılımcıların 10’da 7’sinden fazlası Avrupa Birliği (AB) yakınlarında süren aktif çatışmalardan "derin endişe duyduğunu" söylüyor. Bunun en yaygın kaygı olarak öne çıktığı 16 AB ülkesinde, savaşa ilişkin ciddi huzursuzluk dile getirme olasılığı en yüksek olanlar İspanyollar yüzde 84, İtalyanlar yüzde 83 ve Kıbrıslılar yüzde 80 oldu.
Şimdiye kadar Orta Doğu’daki tırmanan savaştan özellikle etkilenen üye ülke Kıbrıs oldu.
Mart ayı başında, Kıbrıs’taki Akrotiri’de bulunan Britanya askeri üsleri İran’a ait insansız hava araçlarının saldırısına hedef oldu. Bu araçlardan biri, ABD casus uçakları tarafından kullanıldığı bildirilen bir uçak hangarında delik açarken, diğer ikisi engellendi.
Bu olayların ardından Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides, 19 Mart Perşembe günü Brüksel’de düzenlenen AB liderler zirvesinde, Kıbrıs’taki Britanya Kraliyet Hava Kuvvetleri üslerinin geleceği konusunda Kıbrıs ile İngiltere arasında "açık ve samimi bir görüşme" yapılmasını istediğini söyledi.
Avrupa Konseyi de 19 Mart tarihli basın açıklamasında, Kıbrıs’ın ülkedeki Britanya hava üsleri konusunda İngiltere ile bir görüşme başlatma niyetini "not ettiğini" ve "gerektiğinde yardım sağlamaya hazır olduğunu" belirtti.
Avrupalılar, AB’nin jeopolitik istikrarsızlığa verdiği yanıtı nasıl değerlendiriyor?
AB liderleri, Avrupa’nın savunmasına nasıl yaklaşılması gerektiği konusunda ortak bir çizgide buluşmakta zorlanıyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ABD desteği olmadan bu durumla başa çıkma ihtimalini dışladı.
Rutte, ocak ayı sonunda Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada, "Avrupa Birliği’nin ya da genel olarak Avrupa’nın ABD olmadan kendini savunabileceğini düşünen varsa, hayal kurmayı sürdürsün. Yapamazsınız. Yapamayız," dedi.
Bu arada Fransa ile İspanya, farklı yaklaşımlara sahip olsalar da Avrupa’nın AB dışı ülkelerin müdahalesi olmadan kendi ayakları üzerinde durması gerektiği konusunda hemfikir.
AB vatandaşları ise daha çok bu ikinci görüşe yakın duruyor. Avrupalıların üçte ikisi, AB’nin kendilerini küresel krizler ve güvenlik risklerine karşı korumada daha büyük rol oynamasını istiyor.
İspanyollar, İtalyanlar ve Kıbrıslılar, AB’nin savunmada Birlik dışındaki ülkelere bağımlılığı konusunda en fazla kaygı duyan gruplar arasında yer alıyor.
Buna karşılık en düşük endişe düzeyi Slovenya’da yüzde 40, Letonya, Estonya ve Çekya’da ise yüzde 41 olarak ölçüldü.
AB’nin enerjide dışa bağımlılığı
Rusya’nın Ukrayna’yı topyekûn işgali, Avrupa’da bir enerji ikilemini tetikledi. Orta Doğu’daki süren savaş da bu sorunu daha da ağırlaştırma tehdidi oluşturdu.
Fiyatların 2022’de sert şekilde yükselmesinin ardından yüksek seyretmeye devam etmesi, AB vatandaşlarının Birliğin enerji tedarikinde AB dışındaki ülkelere bağımlılığı konusunda endişe duymasına yol açtı.
Bu konuda “çok endişeli” olduğunu söyleyenlerin oranı en yüksek İtalya’da yüzde 78, İspanya’da yüzde 75 ve Polonya’da yüzde 73 olarak kaydedildi. En düşük endişe düzeyi ise Danimarka’da yüzde 38, Litvanya’da yüzde 39 ve İsveç’te yüzde 43 oldu.
Katılımcıların yüzde 89’u mevcut küresel sorunlarla başa çıkabilmek için AB üyesi ülkelerin daha birlik içinde hareket etmesi gerektiğini söylerken, yüzde 86’sı da AB’nin uluslararası alanda daha güçlü bir sese sahip olmasını istiyor.