Bir uzmana göre İran, Ukrayna’da Rusya’nın kullandıklarına benzer mobil sinyal bozucu cihazlar kullanıyor olabilir.
İran, milyonlarca insanı fiilen dış dünyayla bağlantısız bırakan kapsamlı ve ülke çapındaki internet kesintisinin altıncı gününe girdi.
İnternet trafiğinin neredeyse tamamının devlet kontrolündeki tek bir dar boğazdan geçirilmesi ile yetkililer, otomatik bir “kill switch" kullanarak dijital iletişimi neredeyse anında kapatabildi. İnternet izleme kuruluşu NetBlocks’un Direktörü Alp Toker, bu mekanizmanın devreye sokulduğunu belirtti.
Geleneksel ağlar devre dışıyken, Elon Musk’ın uydu internet hizmeti Starlink, geçen yıl İsrail ile yaşanan On İki Gün Savaşı'nın ardından yürürlüğe konan uydu internet sağlayıcılarına yönelik ülke çapındaki yasağa rağmen İranlıların çevrimiçi olabilmesi için kalan az sayıda yoldan biri.
İran yasalarına göre, bir Starlink terminaline sahip olmak, altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla sonuçlanabiliyor. On adetten fazla uydu cihazını ithal etmekten hüküm giyenler ise 10 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor.
İranlı internet hakları grubu Filter.Watch, devletin Tahran’daki bazı mahallelerde uydu sinyallerini karıştırdığını bildiriyor.
İran’ın mobil karıştırıcılar kullandığı düşünülüyor
Starlink uyduları, Dünya’nın 550 kilometre üzerindeki alçak yörüngede dolaşıyor. Yerdeki terminallerden radyo sinyalleri alıp bu verileri ileterek internet erişimi sağlıyorlar.
Karıştırma ise aynı radyo frekanslarına parazit göndererek bağlantıları yavaşlatabiliyor ya da tamamen kesebiliyor.
Filter.Watch'a göre, bazı Tahran bölgelerinde, Starlink kullanıcıları yüzde 40'a kadar paket kaybı yaşadı. Bu düzeydeki kesinti, kısa mesajların gönderilebileceği ancak görüntülü arama veya web'de gezinmenin mümkün olmayacağı anlamına geliyor.
Filter.Watch’un analizine göre parazit, mahalleden mahalleye taşınabilen ve Starlink sinyallerini engellemek için kullanılan mobil karıştırma ünitelerinden kaynaklanıyor.
Toker, bu modelin Ukrayna’da Rusya’nın uydu terminallerini hedef almak için konuşlandırdığı mobil sistemlerle yakından örtüştüğünü söyledi.
“Bu tekniklerin bir kısmının büyük olasılıkla orada geliştirildiği ve rafine edildiği, İranlı yetkililerle bir tür bilgi paylaşımı olmuşsa hiç de şaşırtıcı değil,” dedi.
İran’da Rus teknolojisi kullanılmış olabilir
Amerikalı kâr amacı gütmeyen kuruluş Institute for the Study of War’a göre İran ordusu, İsrail’le yaşanan savaşın ardından eylül ayında Rus yapımı Krasukha-4 elektronik harp sistemini satın almayı görüştü.
ABD Silahlı Kuvvetleri’ne göre Krasukha-4, 300 kilometreye kadar mesafelerde alçak yörünge uydularını karıştırmak üzere tasarlanmış Rus yapımı, mobil bir elektronik harp sistemi. Her yöne dönebilen çoklu antenler kullanarak radyo frekanslarını parazitle dolduruyor.
Ukrayna haber sitesi The Kyiv Independent’a göre Rusya, 2024’te doğu Ukrayna’daki Donbas bölgesinde Krasukha-4’ü füzeleri ve Patriot hava savunma sistemlerini şaşırtmak için kullandı. Site, Krasukha-4’ü Rusya’nın “en gelişmiş” elektronik harp sistemi ve stratejisinin “merkezi unsuru” olarak tanımlıyor.
Amerikalı kâr amacı gütmeyen Centre for Non-Proliferation Studies’e (CNS) göre İran’ın, Cobra V8 adı verilen kendi versiyonu da bulunuyor.
2023’te ilk kez tanıtılan Cobra V8, İran’ın devlet ajansı IRNA’ya göre “düşman radar sistemlerini tespit edebilen, analiz edebilen ve karıştırabilen; çok yönlü, çok görevli bir elektronik harp sistemi”.
CNS raporunda, “Kesin kanıt olmasa da İran’ın son 10 yılda Krasukha-4’ü temin edip tersine mühendislikle kopyalamış olması ihtimal dışı değil,” ifadeleri yer alıyor.
İsrail’in muhafazakâr yayını Channel 14 ile Telegram kanalı Ram Reports’a göre Rusya, 2024’te 5 bin kilometreye kadar askeri hizmetleri aksatabilen gelişmiş elektronik harp sistemlerini İran’a transfer etti.
Savunma yayınları Army Recognition ve The Kyiv Post ise bunların uzun menzilli bir iletişim karıştırıcısı olan Murmansk-BN sistemi olduğunu belirledi.