Bir araştırmaya göre, uçaklardaki birinci sınıf ve business gibi ayrıcalıklı koltukların kaldırılması küresel havacılık emisyonlarını yarı yarıya azaltabilir.
Gündelik faaliyetler arasında çok az şey uçmak kadar büyük bir karbon ayak izi bırakıyor; ancak bazı yolcuların etkisi diğerlerinden çok daha fazla.
REKLAM
REKLAM
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre business ve birinci sınıf koltuklar, ekonomi sınıfına kıyasla karbon açısından beş kata kadar daha yoğun.
Üst sınıf (business ve birinci sınıf) koltukların tamamen kaldırılması, küresel havacılık emisyonlarının yarı yarıya azalmasına yardımcı olabilir, yakın tarihli bir araştırma (kaynak İngilizce) ortaya koyuyor.
Sadece en yakıt verimli uçakların işletilmesi ve yolcu doluluk oranlarının artırılmasıyla emisyonlar daha da aşağı çekilebilir.
Çalışmaya göre bu üç önlem bir araya geldiğinde, henüz yaygın ve ucuz hâle gelmemiş sürdürülebilir havacılık yakıtına (SAF) bel bağlamadan, emisyonları yüzde 50 ile 75 arasında azaltma potansiyeline sahip.
Çalışmanın yazarları bu değişikliklerin kademeli olarak hayata geçirilmesi gerektiğini kabul etse de, küresel havacılık emisyonlarında yüzde 11’lik bir düşüşün hemen şimdi mümkün olduğunu gösteriyor.
Uçmak ne kadar kirletici?
Uçak seyahati, insan kaynaklı küresel emisyonların yaklaşık yüzde 4’ünden sorumlu.
Ancak tüm uçuşlar aynı değil: Kişi başına düşen emisyonlar, uçağın verimliliğine ve koltuk düzenine bağlı olarak büyük farklılıklar gösteriyor.
Geçen ay bilim dergisi Nature Communications Earth & Environment (kaynak İngilizce)’ta yayımlanan çalışma, 2023 yılında 26 bin şehir çifti arasında yapılan, yaklaşık 3,5 milyar yolcuyu kapsayan 27 milyondan fazla ticari uçuşu analiz etti.
2023’te, ücret ödeyen her yolcu için küresel havacılık emisyonları ortalama kilometre başına 84,4 gram CO2 seviyesindeydi.
Emisyonlar bazı hatlarda yolcu kilometre başına 30 gram CO2’ye kadar düşerken, bazılarında neredeyse 900 grama kadar çıktı.
İncelenen dönem ve hatlar arasında ABD, yolcu kilometre başına ortalama 96,5 g CO2 ile küresel ölçekte en yüksek emisyon salan ülke oldu (144,6 milyon ton CO2 – toplam emisyonların yüzde 25’i). Çin ikinci sırada yer aldı (49,7 Mt ve 88,6 g), onu Birleşik Krallık izledi (24,1 Mt ve 81,1 g).
Avrupa’da Birleşik Krallık’ı İspanya (16,8 Mt), Almanya (16,7 Mt), Fransa (14,8 Mt) ve İtalya (9,9 Mt) takip etti. Norveç ise özellikle verimsiz uçuşlar işletmesiyle öne çıkıyor; bunlar çoğu zaman küçük havaalanları ve düşük doluluk oranlarıyla ilişkilendiriliyor. Bazı ülkelerde bu tür hatlar, uzak bölgelere bağlantı sağlamak için devlet tarafından finanse edilen ve hayati önem taşıyan seferler.
Uçuş talebi verimlilik artışını geride bırakıyor
Önemli verimlilik kazanımları sağlanmış olsa da – 1980’de yolcu kilometre başına ortalama CO2 emisyonu 280 gramdı – çalışma, uçmaya yönelik talepteki artışın tarihsel olarak bu kazanımları geride bıraktığı konusunda uyarıyor.
Emisyonlar ayrıca Rusya’nın Ukrayna’ya açtığı savaş gibi çatışmalar nedeniyle hava sahalarının kapanması sonucu da arttı; bu durum uçuş mesafelerini ve küresel yakıt tüketimini yükseltti.
Gelecekteki gelişmeler de bu eğilimi kötüleştirebilir. Hava yolları, belirli uçuş bölgelerinden kaçınarak ısı tutan uçak izlerini azaltmaya çalıştıkça, yakıt tüketiminin artması ve bazı verimlilik kazançlarının silinmesi bekleniyor.
2029 gibi erken bir tarihte geri dönmesi vaat edilen süpersonik seyahat ise yakıt verimliliğini daha da düşürerek havacılığın atmosfer üzerindeki ısınma etkisini artıracak.
Business sınıfının kaldırılması emisyonları ciddi oranda düşürebilir
Uçakların yalnızca ekonomi sınıfı koltuklarla yeniden düzenlenmesi, daha fazla yolcu taşınmasına imkân vererek emisyonları yüzde 22 ile 57 arasında azaltabilir, çalışmanın bulgularına göre.
Boş koltuk sayısının azaltılması da önemli bir etki yaratabilir. 2023’te uçaklarda yolcu doluluk oranı ortalama yüzde 79’du; bazı uçaklar ise kapasitenin sadece yüzde 20’si dolu şekilde uçtu.
Analize göre ortalama doluluk oranının uçak başına yüzde 95’e çıkarılması emisyonları ilave yüzde 16 azaltabilir.
Daha verimli uçaklara geçiş
Çalışma, daha hafif, daha aerodinamik ve daha yakıt tasarruflu uçaklardan oluşan yeni ve daha verimli filolarla eski uçakların değiştirilmesinin, yakıt kullanımını yüzde 25 ile 28 arasında azaltabileceğini ortaya koyuyor.
En verimli uçak tipleri – uzun menzilli uçuşlar için Boeing 787-9 ve kısa ve orta menzilli uçuşlar için Airbus A321neo – yolcu kilometre başına 60 gram CO2 üretiyor. Ölçeğin diğer ucunda, en verimsiz uçaklar yolcu kilometre başına 360 grama kadar emisyon salıyor.
“Gerçekte bu, uzun vadeli bir dönüşüm olur; ancak verimliliği ödüllendiren ve yenileme kararları alınırken en verimli uçakların tercih edilmesini sağlayan politikalarla desteklenebilir” diyor, çalışmanın ortak yazarı Oxford Üniversitesi’nden Dr. Milan Klöwer.
Daha verimli uçaklara geçişi teşvik edecek politika araçları arasında, SAF kotalarının getirilmesi, karbon yoğunluğu sınırları, emisyon ticaret sistemleri ve hava yolları için emisyon derecelendirmeleri ile uçak performansına göre hava yolcu vergileri ve iniş ücretlerinin ayarlanması sayılabilir, diye ekliyor yazarlar.
Hava yolları ise yalnızca hâlihazırda işlettikleri hatlarda en verimli uçaklarını kullanarak bile emisyonlarını yaklaşık yüzde 11 oranında derhal azaltabilir.