Londra’nın ULEZ uygulamasından Sofya’nın temiz hava bölgesine kadar Avrupa kentleri, temiz havanın mümkün olduğunu kanıtlıyor; ama yapılacak çok iş var.
2025 Küresel Hava Durumu Raporu'na göre hava kirliliği, 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık sekiz milyon ölüme neden oldu. Dünya Bankası, sağlık üzerindeki etkisinin yılda 8,1 trilyon dolar (7,05 trilyon avro) gibi bir maliyete yol açtığını, bunun küresel GSYİH'nin yaklaşık yüzde 6'sına karşılık geldiğini tahmin ediyor.
REKLAM
REKLAM
"Kirlilik çoğu insan için görünmez olmaya devam ediyor" diyor Dünya Sağlık Örgütü'nün eski çevre, iklim değişikliği ve sağlık direktörü Dr. María Neira, Euronews Earth'e. Kirletici parçacıkların beyin de dahil olmak üzere vücuttaki "her organa" ulaştığını, bilişsel gerilemeyi hızlandırdığını ve Parkinson, Alzheimer ile bunama gibi hastalıklara katkıda bulunduğunu söylüyor.
Egzersize bağlı astım teşhisi 14 yaşında konulan Olimpiyat koşucusu Paula Radcliffe, etkilerini bizzat hissetmiş. Kirlilikle boğuşan Pekin'de koşarken "baş ağrıları, mide bulantısı" ve görme bozukluğu yaşadığını Euronews Earth'e anlatıyor. Kirli havanın ayrıca çocukların beyin gelişimini ve okul başarısını da etkilediğini ekliyor.
Şehirler hava kirliliğine karşı harekete geçiyor
Kentsel hava kirliliğiyle mücadele eden küresel girişim Breathe Cities, artık dünya çapında 16 şehirle birlikte çalışarak hava kalitesi verilerine erişimi genişletiyor ve temiz hava politikalarını destekliyor.
Londra, Imperial College London'ın bağımsız araştırmasına göre Ultra Düşük Emisyon Bölgesi (ULEZ) ve diğer temiz hava önlemlerini hayata geçirdiğinden beri zehirli havaya bağlı ölümleri yaklaşık yüzde 40 oranında azalttı.
Bulgaristan'ın Sofya kentinde trafik ve odunla ısınma hâlâ kirliliğin iki büyük kaynağı. Plovdiv Tıp Üniversitesi'nden Dr. Kostadin Kostadinov, Euronews Earth'e "2023 itibarıyla hava kirliliğine atfedilen en fazla ölümün görüldüğü şehirlerden biri olduğumuz tahmin ediliyordu" diyor.
Çevre grupları ve kent sakinlerinin açtığı toplu dava sonrasında Sofya, trafiği sınırlayan ve evsel ısınmayı yenileyen bir düşük emisyon bölgesi uygulamaya başladı. Sofya Belediyesi'nin hava kalitesi danışmanı Ivaylo Hlebarov, Euronews Earth'e "Şimdiden kirliliği azalttığına dair kanıtlar var" diye konuşuyor.
Ancak bölge yılda yalnızca üç ay yürürlükte. Hlebarov, trafikten kaynaklanan azot dioksit kirliliğinin mevsimlere göre pek değişmediğini belirterek "Bu, siyasi bir karar" diyor. "Bu bölge tüm yıla yayılan bir önleme dönüşmeli" diye ekliyor.
Bulgaristan, kalp-damar hastalıkları, inme ve kanser vakalarında Avrupa'nın en yüksek oranlarına sahip ülkelerden biri. Kostadinov, yerel araştırmalar sınırlı olsa da bu rahatsızlıkların hava kirliliğiyle güçlü biçimde bağlantılı olduğunu söylüyor.
Avrupa'nın hava kirliliği krizinde bundan sonra ne olacak?
Neira'ya göre bugün ana engel teknoloji değil, siyasi irade. Kentler fosil yakıt ve ulaşım sektörlerinin direnciyle karşılaşıyor; onlar ise yenilenebilir enerji ve sürdürülebilir ulaşım için bastırıyor. İklim değişikliğinin sorunu çözmeyi daha da zorlaştırması bekleniyor.
Breathe Cities, Londra, Sofya ve programa katılan diğer şehirlerde sağlanan azalmaların üzerine inşa ederken, desteğini daha fazla topluluğa yayacağı ikinci çalışma aşamasını şimdi hazırlıyor.