Çevre örgütlerinden Tefal'in üreticisine tavalarda PFAS kullanımını bırakma çağrısı

Üç çevre örgütü, geçen hafta PFAS kullanımı nedeniyle Fransız mutfak gereçleri üreticisi Groupe SEB’e ültimatom verdi. İnsan yapımı ve doğada uzun süre kalabilen per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), “kalıcı kimyasallar” olarak da biliniyor.

REKLAM

REKLAM

Groupe SEB, Tefal markalı tavaların da sahibi. Şirket, yapışmaz mutfak gereçlerinin bazılarında PFAS kullanmayı sürdürüyor.

ClientEarth, Générations Futures ve Notre Affaire à Tous’a göre şirketin kalıcı kimyasallara yaklaşımı “güncelliğini yitirmiş ve yetersiz”; ayrıca Fransa’nın şirketlere yönelik özen yükümlülüğü yasasının gerekliliklerini karşılamıyor.

ClientEarth’te çevre hukuku alanında çalışan Hélène Duguy, Euronews Earth’e, “PFAS üreticilerinin yaptıkları nedeniyle yaptırıma uğraması tek başına yeterli değil. Zincirin sonunda bu maddeleri gerçekten kullanan şirketlerin de PFAS içermeyen bir pazarın mümkün olduğunu göstermesi gerekiyor,” dedi.

Groupe SEB, suçlamalara yanıt olarak Euronews Earth’e iddiaları inceleyeceğini ve gerekmesi halinde yasalara uygun biçimde yanıt vereceğini söyledi.

Bu suçlamalar, Avrupa Birliği’nin (AB) PFAS tartışmalarının kritik bir aşamaya geldiği dönemde gündeme geldi. Brüksel, kalıcı kimyasalları yasaklaması için baskı altında. Sanayi grupları ise bu maddelerin ürünlerden aşamalı olarak çıkarılmasını önlemek amacıyla mümkün olduğunca çok istisna elde etmeye çalışıyor.

Peki çevre örgütleri Groupe SEB’i tam olarak neyle suçluyor ve bu konu AB’nin daha geniş kapsamlı PFAS düzenlemesi açısından neden önem taşıyor?

Çevre örgütleri Tefal’in üreticisinden ne istiyor?

ClientEarth, Générations Futures ve Notre Affaire à Tous, Groupe SEB’e resmî ihtar gönderdi.

Bu, doğrudan dava açılacağı anlamına gelmeyen hukuki bir adım. Ancak şirket önümüzdeki üç ay içinde PFAS kullanımını aşamalı olarak bırakacağını kamuoyuna taahhüt etmezse dava açılabilir. Bu bilgi, ClientEarth’in basın açıklamasında yer aldı.

STK’lar özellikle Groupe SEB’in Fransa yasaları uyarınca hazırlamakla yükümlü olduğu son özen yükümlülüğü planında PTFE’yi “güvenli” olarak tanımlamasına itiraz ediyor.

Örgütlere göre bu yaklaşım, maddenin taşıdığı riskleri göz ardı ediyor ve bu riskleri azaltmaya yönelik önlemleri değerlendirmiyor.

Tefal’in ürettiği mutfak gereçlerinde kullanılan PFAS türü PTFE’yle ilgili olarak Groupe SEB, Euronews Earth’e yaptığı açıklamada, “Tefal, endüstriyel faaliyetleri için geçerli Fransız ve Avrupa düzenlemelerine, ilgili makamların düzenli denetimi altında, sıkı biçimde uyuyor,” dedi.

Tefal tavaları 'güvenli' mi?

Ticari adı Teflon olan PTFE, suya, lekelere ve yağa dayanıklı özellikleri nedeniyle mutfak gereçleri de dahil birçok üründe kullanılan belirli bir PFAS türü.

Kanserojen olabileceği değerlendirilen PFOS ve kanserojen PFOA gibi diğer toksik PFAS türlerinden farklı olarak PTFE kanserle ilişkilendirilmedi. Buna rağmen madde, Groupe SEB’in inceleme altına alınmasına yol açtı.

Fransız çevre örgütleri, Temmuz 2025’te çok uluslu şirket Groupe SEB’e yanıltıcı ticari uygulamalar gerekçesiyle dava açtı. Şikâyet, Tefal’in yapışmaz kaplamalarını “güvenli” olarak tanıttığı bir reklam kampanyasıyla ilgiliydi. Çevre örgütleri, bu tanıtımın PTFE’nin yol açtığı riskleri gölgelediğini savundu.

Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde çevre kimyası profesörü olan Hans Peter Arp, Euronews Earth’e, “PTFE zehirli değildir. Ancak nasıl üretildiği ve nasıl bertaraf edildiği, zehirli PFAS’ların açığa çıkmasına yol açabilir,” dedi.

Özellikle PTFE içeren ürünlerin yakılarak bertaraf edilmesi, zararlı kimyasalların çevreye salınmasına neden olabilir.

Arp, “Bu [PTFE içeren] ürünlerden evinizde varsa — çoğumuzda var, bende de var — evimi kirletmiyor olabilirim; ancak PTFE’nin üretildiği bölgeyi ya da ürünün gönderileceği gelecekteki depolama sahasını kirletmiş olabilirim,” diye açıkladı.

Duguy’ye göre Groupe SEB’in göz ardı ettiği nokta, PFAS’ın yol açtığı sonuçların daha geniş kapsamı. Duguy, “PTFE gibi bir PFAS’ın risklerini anlamak için tüm üretim ve tedarik zincirine bakmak gerekir,” dedi.

Avrupa PFAS’ları yasaklıyor mu?

PFAS, son birkaç yıldır AB’de yoğun biçimde tartışılıyor. Birlik, savunma ve sağlık gibi kritik kabul edilen sektörlere istisnalar tanırken günlük tüketim ürünlerinde kalıcı kimyasalları yasaklama sözü verdi.

Sanayi lobicileri, düzenlemeye mümkün olduğunca çok istisna eklenmesi için çalışıyor.

Kimya sanayisinden müşterileri temsil eden Forward Global danışmanlık şirketinde çalışan lobici Simon Terwagne, AFP’ye, “Bu, son beş yılda üzerinde çalıştığım açık ara en büyük dosya,” dedi.

Terwagne, “PFAS’a maruziyeti azaltmak makul bir hedef; ancak bu, mümkün olan en ölçülü ve orantılı biçimde yapılmalı,” diye ekledi.

Resmî teklifin 2027 başında sunulması bekleniyor. Avrupa Komisyonu, Avrupa Kimyasallar Ajansı’nın aralık ayında yayımlanması beklenen nihai raporunu bekliyor.

Ancak ajans, Mart 2026’da PFAS’ların “insanlar ve çevre için giderek artan riskler oluşturduğunu” belirtmiş; alternatif bulunmayan durumlara yönelik bazı istisnalarla birlikte, bu maddelerin kullanımına AB genelinde kapsamlı bir yasak getirilmesi çağrısı yapmıştı.

PTFE’nin mutfak gereçlerinde kullanılması söz konusu olduğunda alternatifler mevcut. Örneğin dökme demir, tava ve diğer mutfak gereçlerinde kullanılabilen PFAS içermeyen bir malzeme. Groupe SEB de dökme demirden bazı ürünler üretiyor. Duguy’ye göre şirket bu nedenle geçiş planını şimdiden hazırlamalı.

Duguy, “SEB’den bunu yarın yapmasını istemiyoruz. Ancak bu geçişi planlamasını, çalışanlarının bir B planı olmasını ve değişime uyum için hazırlık yapılmasını istiyoruz,” dedi.

Fransa’da 2026’nın başında, alternatifi bulunan PFAS içerikli ürünlerin satışı, üretimi ve ithalatı yasaklandı. Yasanın ilk taslağında yapışmaz tencere ve tavaların yasaklanması da öngörülüyordu. Ancak Fransız üretici Tefal’in “yoğun lobi faaliyeti” yürüttüğüne ilişkin haberlerin ardından bu hüküm tasarıdan çıkarıldı.

PFAS: Daha geniş bir çevre krizinin simgesi

ClientEarth, PFAS konusunda daha önce de hukuki girişimlerde bulundu. Çevre örgütü bu yılın başında, ülke genelindeki yaygın PFAS kirliliğiyle mücadele etmediği gerekçesiyle Belçika aleyhine insan hakları başvurusu yaptı.

Duguy’ye göre PFAS, dünyanın karşı karşıya olduğu çevre krizinin simgelerinden biri haline geliyor. Duguy, “PFAS, kısa vadeli kâr uğruna yan zararların göze alınmasını kabullenen genel toplumsal gerçekliğin oldukça çarpıcı bir örneği,” dedi.

PFAS, 20. yüzyılın ilk yarısında kimya sanayisi tarafından üretildi. Günümüzde bazı yağmurluklarda, gıda ambalajlarında ve adet ürünlerinde kullanılıyor. Bu maddelerin çevreden arındırılması zor ve insan sağlığı üzerinde zararlı etkileri olabiliyor. 3M ve DuPont gibi büyük şirketlerin bu özellikleri yıllarca bildiği, ancak gizlediği belirtiliyor.

PFAS kirliliği Avrupa’da özellikle yaygın. Sınır ötesi araştırma projesi The Forever Pollution Project, 2023’te kıta genelinde PFAS’la kirlenmiş yaklaşık 23 bin bölge bulunduğunu tahmin etti.

İçme suyundaki kalıcı kimyasallara yönelik AB çapındaki düzenleme bu yıl yürürlüğe girdi. Düzenleme, üye ülkelerin sudaki PFAS düzeylerini izlemesini ve sonuçları Avrupa Komisyonu’na bildirmesini zorunlu kılıyor. Sınır değerlerin aşılması halinde üye ülkeler, PFAS seviyesini düşürmek ve halk sağlığını korumak için “harekete geçmek” ve kamuoyunu bilgilendirmek zorunda.

Bu adım olumlu karşılansa da uzmanlar, yaklaşımın PFAS’ın üretilmesini, piyasaya sürülmesini veya çevreye salınmasını kısıtlayarak zararı kaynağında önlemek yerine belirtilerle mücadele ettiği uyarısında bulundu.