AB'nin Ukrayna'ya yardım için dondurulmuş Rus varlıklarını kullanma planları, bu hamlenin hükümetlerin borçlanma maliyetlerini artırabileceği uyarılarına yol açtı. Ancak Euronews Business'a konuşan uzmanlar Avrupa tahvil piyasaları üzerindeki etkinin sınırlı kalacağını düşünüyor.
Avrupa Komisyonu Kiev'e uzun vadeli finansman sağlama konusunda baskı altında. Komisyon'un en olası seçeneği olan ve Rusya'nın dondurulmuş devlet varlıklarıyla desteklenen 140 milyar euroluk "tazminat kredisi", fonların ana saklayıcısı olan Euroclear'ın eleştirilerine neden oldu.
Financial Times'ın haberine göre Euroclear CEO'su Valerie Urbain bir mektupla "ortaya çıkan risk priminin Avrupa devlet tahvili spreadlerinde sürekli bir artışa yol açarak tüm üye ülkeler için borçlanma maliyetlerini yükselteceği" uyarısında bulundu.
Endişe, yatırımcıların bu uygulamayı uluslararası hukuka göre yasak olan el koyma olarak görüp görmeyeceği noktasında yoğunlaşıyor. Avrupa'da tutulan yabancı rezervlerin risk altında olabileceği algısı Avrupa finans sistemine olan güveni sarsarak tahvil faizlerini yükseltebilir.
Yine de Euronews Business'ın görüştüğü analistler, mevcut önerinin AB'nin 2022'de Rus merkez bankası varlıklarını dondurmak için attığı ilk adımdan çok daha az risk taşıdığını söylüyor. Bu adım tahvil piyasalarında sadece kısa bir kaymaya neden olmuştu.
BCA Research'te Küresel Sabit Gelir Stratejisi ekibinde baş stratejist olan Robert Timper şunları söyledi: "Piyasanın buna çok fazla tepki vermesini beklemiyorum. Dolayısıyla hükümetlere daha yüksek bir borç servisi maliyeti açısından herhangi bir maliyeti olmayacaktır."
Sözlerine şöyle devam etti: "Rus varlıklarının 2022'de hareketsiz hale getirilmesi bir ilkti ve varlık sahipleri için önemli olan bu varlıklara erişimlerini kaybetmeleri anlamına geliyordu." "Bu varlıklarla nihai olarak ne yapılacağının çok daha küçük bir etkisi olacaktır," iddiasında bulundu.
AB, 28 Şubat 2022'de, Moskova'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalini başlatmasından dört gün sonra, milyarlarca euroluk Rus varlığını dondurdu.
Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Bruegel'de kıdemli araştırmacı olan Nicolas Veron şunları söyledi: "Bu, Rus rezervlerine getirilen bir kısıtlamaydı ve dolayısıyla, koşullar göz önüne alındığında, AB'nin kendi topraklarında tutulan rezervlere büyük kısıtlamalar getirmeye istekli olduğunun dünyaya bir göstergesiydi." "Bu, küresel piyasaları sarsmadı," diye de ekledi.
Capital Economics de benzer şekilde yabancı merkez bankalarının ya da varlık fonlarının Avrupa piyasalarından geniş çaplı bir geri çekilme korkusunun abartılı olduğunu savundu. Yakın tarihli bir raporda, "Bir miktar güven kaybı olsa bile, merkez bankalarının Batı finans piyasaları dışında yatırım yapabileceği sınırlı sayıda likit, yüksek kaliteli varlık olduğu için etkisi muhtemelen küçük olacaktır," denildi.
Tahvil piyasasındaki değişen eğilimlerle ilgili olarak Timper, Rus varlıklarının 2022'de dondurulmasından bu yana, "özellikle Çin vegelişmekte olan piyasalardaki merkez bankalarının rezerv varlık olarak altına doğru geniş bir kayma gözlemledik. Bu eğilim muhtemelen devam edecek, ancak Rus varlıklarının kullanımına ilişkin son tartışmalardan önce de zaten başlamıştı," dedi. Timper, bu çeşitlendirme eğiliminin devam etmesini bekliyor ancak şu ana kadar bunun "devlet tahvilleri üzerinde çok az etkisi olduğunu" da sözlerine ekledi.
Plan nasıl işleyecek?
Detaylar henüz açıklanmamış olsa da Capital Economics raporunda Euroclear'ın Rusya Merkez Bankası (CBR) adına tuttuğu nakdi uzun vadeli, sıfır kuponlu bir AB tahviline yatırım yapmak için kullanacağını söyledi. Euroclear'ın varlıkları nakit bakiyelerden AB tahviline dönüşecek, ancak CBR'ye olan yükümlülüğü değişmeyecektir. Bu, el koymayı yasaklayan yasayı ayakta tutmanın anahtarı.
Tahvilden elde edilen gelir daha sonra AB tarafından Ukrayna'ya borç vermek için kullanılacak.
Euronews'in daha önce bildirdiği gibi, Ukrayna'dan krediyi ancak Rusya'nın saldırı savaşını sona erdirmesi ve neden olduğu zararları tazmin etmeyi kabul etmesinin ardından geri ödemesi istenecek. Bunun ardından Komisyon Euroclear'e geri ödeme yapacak ve Euroclear de Rusya'ya geri ödeme yaparak döngüyü tamamlayacak. Komisyon bunun el koyma olmadığında ısrar ediyor.
Kredi, yeterli geri ödeme yapılmaması halinde devreye girecek olan katılımcı üye devletler tarafından garanti edilecek. Mevcut planlara göre, Rusya tazminat ödemeyi kabul ederse varlıkları geri alabilecek, ancak bu neredeyse imkânsız olarak görülüyor.
Euroclear CEO'su Valerie Urbain mektubunda, Euroclear'ı planı hayata geçirmek için "sıfır faizli özel borçlanma aracı fonlamasına" yatırım yapmaya zorlamanın Rusya tarafından müsadere olarak görüleceğini, bunun da misillemeye ve Euroclear'ın kapsaması gereken potansiyel yasal zorluklara yol açacağını söyledi.
Bruegel'den Veron, asıl tehdidin Rusya'nın tepkisinden kaynaklandığı konusunda hemfikir: "Bu bir el koyma değil... ancak bunun bir el koyma olduğunu söyleyen Rus propagandası olacaktır." Veron sözlerine şöyle devam etti: "Tazminat kredisine karar verilmesi halinde Rusya'nın küresel piyasalara zarar verebilecek bir şey yapacağını düşünmek hayalcilik değil."
Capital Economics de kısasa kısas önlemlerinin ekonomik maliyetleri olabileceği uyarısında bulunarak Moskova'nın Batılı şirketlerin Rusya pazarından çıkma çabalarını şimdiden zorlaştırdığına dikkat çekti.
Belçika Başbakanı Bart De Wever geçen ayki AB zirvesinde endişelerini dile getirerek Euroclear'in kayıplardan ya da misillemelerden korunması için tüm üye ülkelerden kurşun geçirmez garantiler talep etti.
Bu arada Komisyon, özellikle ABD'nin mevcut bir barış önerisinin Rus varlıklarının Ukrayna ve Rusya'da ABD liderliğinde yatırım fonları kurmak için kullanılmasını önermesi nedeniyle, planını ana hatlarıyla açıklaması için artan bir baskıyla karşı karşıya.
Avrupa Komisyonu'nun ekonomi ve verimlilikten sorumlu üyesi Valdis Dombrovskis Europe Today'e verdiği bir mülakatta, dondurulmuş Rus varlıklarıyla desteklenen bir tazminat kredisinin "AB'ye ya da üye ülkelere ek ve önemli bir mali yük getirmeden Ukrayna'ya büyük bir destek sağlayabileceğini" söyledi.
Veron planın yıl sonuna kadar tamamlanmasını ve ödemelerin 2026'nın ilk çeyreğinde başlamasını beklerken, bazı üye ülkelerde parlamento onaylarının alınmasını bekliyor.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, fonlara 2026 yılında, ideal olarak "yılın hemen başında" ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
140 milyar euroluk kredi, Ukrayna'nın geçen yılki GSYİH'sinin yaklaşık yüzde 80'i ve AB GSYİH'sinin yaklaşık yüzde 0,8'i gibi büyük bir meblağa tekabül ediyor.
Finansman nihai olarak siyasi anlaşmaya bağlı. Ukrayna'nın savunma çabalarını sürdürebilmesi için istikrarlı ve çok yıllı desteğe ihtiyacı var ancak pek çok AB ülkesi yüksek borç seviyeleri nedeniyle kısıtlanmış durumda. Ancak finansman sağlanmaması, Ukrayna'nın yenilgi ihtimalini arttırma ve Rusya'nın güvenlik tehdidini AB sınırlarına yaklaştırma riski taşıyor.