İran’ın Umman’daki petrol depolama tesislerine düzenlediği yeni saldırılar, petrol fiyatlarını perşembe günü yeniden 100 doların üzerine taşıyarak, Uluslararası Enerji Ajansı’nın bir gün önce açıkladığı 400 milyon varillik dev müdahalenin etkisini sildi.
Piyasalardaki aşırı oynaklık sürerken, Umman’daki petrol depolama tesislerine düzenlenen yeni saldırıların ardından Brent petrol vadeli işlemleri perşembe günü sert bir yükselişle 100 dolar bandını aştı. Daha sonra hafifçe gerilese de, piyasaların inanılmaz derecede kırılgan kalması nedeniyle hafta başındaki seviyelerin üzerinde seyretmeye devam etti.
REKLAM
REKLAM
Bu yükseliş, 32 üyeli Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) çarşamba günü piyasaları sakinleştirmek adına aldığı, Rusya’nın 2022 işgali sonrası serbest bırakılan miktarın 2 katından fazla olan 400 milyon varillik tarihi karara rağmen gerçekleşti.
IEA kararının hemen ardından saldırılarını artıran İran, Umman’ın Salalah'daki limanındaki depolama tesislerini ve Hürmüz Boğazı çevresindeki çok sayıda gemiyi hedef alarak fiyatları tekrar yukarı çekti.
Rezervlerde rekor düzeyde koordineli satış
ABD tek başına 172 milyon varille katılırken; Almanya, Fransa ve İtalya stoklarını açacaklarını teyit etti. Japonya ise pazartesi günü satışlara başlayacağını duyurdu.
IEA İcra Direktörü Fatih Birol, mevcut İran krizini "ölçeği bakımından benzeri görülmemiş bir petrol piyasası sınaması" olarak tanımladı ve kolektif yanıtın küresel enerji güvenliğini savunmada "güçlü bir dayanışmayı" yansıttığını belirtti. Bölgeden yapılan ham petrol ve rafine ürün ihracatı, savaş öncesi seviyelerin yüzde 10-15'ine kadar gerilemiş durumda.
İran’ın saldırıları beklentileri tersine çevirdi
IEA duyurusunun hemen ardından gelen yeni İran saldırılarında, dronlar Umman’ın Salalah limanındaki yakıt tanklarını hedef aldı. Ummanlı yetkililer, saldırılar sonucu çıkan yangınları kontrol altına almak için çarşamba geç saatlere kadar çalıştı.
İngiliz deniz güvenliği firması Ambrey tesislerdeki hasarı doğrularken, Danimarkalı nakliye devi Maersk liman operasyonlarını geçici olarak durdurdu. Ummanlı yetkililer, ülke içindeki "petrol arzı veya petrol türevlerinin sürekliliğinde bir kesinti olmadığını" vurguladi. İran devlet medyası ise Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Umman Sultanı'na olayın soruşturulacağına dair güvence verdiğini bildirdi.
Aynı zamanda Körfez ve Hürmüz Boğazı'nda 6 gemi vuruldu. Raporlar arasında, BAE yakınlarında bir konteyner gemisine mühimmat isabet ettiği ve Irak sularındaki iki tankere saldırı düzenlendiği teyit edildi. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) ve diğer izleme grupları, olayları İran güçlerine veya vekillerine atfetti. Rezerv satışının açıklandığı gün meydana gelen bu gelişmeler, fiyatlar üzerindeki beklenen sakinleştirici etkiyi boğmuş görünüyor. Perşembe günü itibarıyla, çatışmanın başlangıcından bu yana bölgede vurulan gemi sayısı en az 16'ya yükseldi.
Rekor satış daha derin piyasa endişelerine işaret ediyor olabilir
Bazı analistler, müdahalenin devasa hacminin başlı başına olumsuz yorumlanabileceğine dikkat çekiyor. Önceki koordineli eylemler hiçbir zaman 183 milyon varili aşmamıştı. Bu hacim, ithalatçı ülkelerin krizin on yıllardır görülen en şiddetli ve uzun süreli aksama olacağını şimdiden öngördüklerini gösteriyor.
Daha da kötüsü, rekor bir müdahale bile yeterli olmayabilir. Euronews’e konuşan ING Emtia Stratejisi Başkanı Warren Patterson, değerlendirmesinde oldukça netti: "Acil durum rezervlerinden yapılan 400 milyon varillik rekor satış faydalıdır, ancak şu anda kesintiye uğrayan yaklaşık 15 milyon varillik günlük arzı telafi etmekte çok ileri gidemez. Petrol fiyatlarını sürdürülebilir bir şekilde düşürecek tek çözüm, petrolün tekrar Hürmüz Boğazı'ndan akmasını sağlamaktır."
Oxford Economics de bu endişeyi yineleyerek, krizin henüz bitmediğini ve ilk şokun birleşik etkisinin tam olarak hissedilmediğini belirten raporunda, "enerji maliyetleri yükseldikçe petrol fiyatlarındaki artışın ekonomik etkisinin de katlandığı" uyarısında bulundu.
Rusya’ya yönelik yaptırım gevşetilmesi masada değil
Rezerv müdahalesinin fiyatları sakinleştirmemesi üzerine gözler ek arz kaynağı olarak Rus petrolüne çevrildi. ABD Hazinesi geçen hafta Hindistanlı rafinerilere, halihazırda denizde mahsur kalmış gemilerdeki Rus petrolünü satın almaları için 4 Nisan'da sona erecek ve yeni sevkiyatları kapsamayacak 30 günlük bir muafiyet tanıdı.
Ancak Çarşamba günkü G7 acil görüşmelerinin ardından Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, grubun "mevcut durumun Rusya üzerindeki hiçbir yaptırımın kaldırılmasını haklı çıkarmadığı" konusunda hemfikir olduğunu belirtti ve bunun yerine küresel üretimin artırılması gerektiğini vurguladı.
Uzmanlara göre, Washington'ın dar kapsamlı muafiyeti ile G7'nin kararlı kolektif duruşu arasındaki zıtlık, yaptırım gevşetilmesinin anlamlı bir çözüm yolu olma ihtimalini ortadan kaldırıyor.
Çatışma uzarsa 140-150 dolar seviyeleri mümkün
Analistler, gerilimin sürmesi halinde fiyatların çok daha yukarılara çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Oxford Economics, 140 doları küresel ekonominin hafif resesyona gireceği, dünya GSYİH'sını yıl sonuna kadar yüzde 0,7 azaltacağı ve İngiltere, Euro Bölgesi ile Japonya'yı küçülmeye iteceği eşik değer olarak tanımlıyor.
IMF Başkanı Kristalina Georgieva da petrol fiyatlarındaki her yüzde 10'luk artışın küresel enflasyonu yüzde 0,4 artıracağını ve dünya çapındaki ekonomik üretimi yüzde 0,2'ye kadar azaltacağını belirtti. Patterson, "Risk çok açık. Çatışma hızlı ve kararlı bir şekilde çözülmezse, petrol fiyatlarının yeni rekorlar kırdığını görmemiz sadece bir zaman meselesi," uyarısında bulundu.