Karada yürümeleriyle bilinen dişi epaulet köpekbalıkları, üreme süreci boyunca metabolik hızlarında ölçülebilir bir artış yaşamıyor.
Bilim dünyası, “karada yürüyebilen” köpekbalığı olarak bilinen epaulet köpekbalığının (epaulette shark) sıra dışı bir özelliğini daha ortaya çıkardı.
Yeni bir araştırmaya göre bu küçük resif köpekbalıkları, yumurta üretip bırakırken neredeyse hiç ek enerji harcamıyor. Biology Open adlı hakemli bilimsel dergide yayımlanan çalışmaya göre dişi epaulet köpekbalıkları, üreme süreci boyunca metabolik hızlarında ölçülebilir bir artış yaşamıyor.
Bilim insanları, normalde hayvanlar için en yüksek enerji maliyetlerinden biri olan üremenin bu türde “neredeyse bedava” gerçekleştiğini belirtiyor.
Bulgular, okyanuslardaki enerji, evrim ve üreme dengelerine dair yerleşik kabulleri sorgulatıyor.
'Yürüyen köpekbalıkları' kimdir?
Epaulet köpekbalıkları, yüzmek yerine deniz tabanında “yürüyerek” ilerlemeleriyle tanınıyor. Esnek göğüs ve karın yüzgeçlerini kullanarak mercan resifleri arasında sürünerek hareket edebilen bu köpekbalıkları, dar yarıklardan geçebiliyor ve diğer avcıların ulaşamadığı alanlara girebiliyor.
Gelgit sırasında sular çekildiğinde kısa süreliğine açıkta kalan resifler ya da kara parçaları arasında da hareket edebilmeleri, bu türü benzersiz kılıyor.
Üstelik epaulet köpekbalıkları düşük oksijene karşı olağanüstü dayanıklı: Kalp atışlarını ve solunumlarını yavaşlatabiliyor, beynin bazı bölgelerine giden kan akışını geçici olarak azaltarak çoğu balığın hayatta kalamayacağı koşullara dayanabiliyorlar.
Dünyada bilinen 9 “yürüyen köpekbalığı” türü mevcut ve bunların tamamı Avustralya, Endonezya ve Papua Yeni Gine çevresinde yaşıyor.
Genetik analizler, bu grubun evrimsel açıdan epey “genç” olduğunu ve yaklaşık 9 milyon yıl önce ortaya çıktığını gösteriyor.
Üreme neden bu kadar şaşırtıcı?
Sığ, sıcak mercan resifleri; dalgalanan besin kaynakları, düşük oksijen ve yoğun avcı baskısı nedeniyle son derece zorlu ortamlar. Epaulet köpekbalıklarının bu koşullarda hayatta kalabilmek için olağanüstü bir enerji verimliliği geliştirdiği düşünülüyor.
Ancak yeni araştırma, bu verimliliğin yalnızca hareket ve solunumla sınırlı olmadığını ortaya koydu. Normalde hayvanlar için en pahalı biyolojik süreçlerden biri olan üreme, epaulet köpekbalıklarında metabolik açıdan neredeyse “görünmez”.
James Cook Üniversitesi’nden Jodie Rummer, Discover dergisine yaptığı açıklamada, “Üreme nihai yatırımdır. Kelimenin tam anlamıyla sıfırdan yeni bir yaşam inşa ediyorsunuz. Biz, bu karmaşık yumurta üretimi sırasında enerji kullanımının ciddi biçimde artmasını bekliyorduk. Ama hiçbir artış olmadı, grafik tamamen düzdü,” dedi.
Üç haftalık gözlem
Araştırma ekibi, 5 dişi epaulet köpekbalığını üç haftalık üreme döngüsü boyunca yakından izledi. Sıcaklığı kontrol edilen büyük tanklarda tutulan hayvanların oksijen tüketimi, kan değerleri ve hormon seviyeleri üreme öncesinde, sırasında ve sonrasında ölçüldü.
Epaulet köpekbalıkları her döngüde genellikle iki yumurta üretiyor ve en yoğun yumurtlama dönemi eylül-aralık ayları arasında gerçekleşiyor. Buna rağmen araştırmacılar, metabolizma hızında, kan kimyasında ya da hormon düzeylerinde kayda değer bir değişiklik saptamadı.
Bilim insanlarına göre okyanusların giderek ısındığı, oksijen seviyelerinin düştüğü ve çevresel koşulların öngörülemez hâle geldiği bir dönemde; karada yürüyebilen, düşük oksijene dayanabilen ve üremeyi neredeyse enerji harcamadan gerçekleştirebilen bir köpekbalığı, evrimsel açıdan önemli bir başarı öyküsü olabilir.
Araştırmacılar, epaulet köpekbalıklarının bu özelliklerinin, iklim değişikliğinin baskısı altındaki mercan resiflerinin geleceği için de kritik ipuçları sunduğunu vurguluyor.