AAEB liderleri, 12. yılını kutlayan birliğin 2025'te rekor kırması beklenen ticaret hacmi eşliğinde, Astana'da iki günlük zirvede yapay zekâ entegrasyonu, ortak dijital pazarlar ve ticaret koridorlarını ele almak üzere toplandı.
Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyesi ülkeler, blok liderlerinin Astana’da iki günlük bir zirve için bir araya gelmesiyle, dijitalleşme ve yapay zeka aracılığıyla daha derin bir ekonomik entegrasyona doğru ilerliyor.
REKLAM
REKLAM
Üst düzey görüşmelerde üye devletler, 20 milyon kilometrekareyi aşan ortak ekonomik alan üzerinde kesintisiz işleyen bir pazar oluşturmak için birleşik bir dijital ortam yaratılmasını ele aldı.
Heyetler, işbirliğini güçlendirmeyi ve blok içindeki parçalanmış yapıyı azaltmayı amaçlayan ortak dijital araçlar ile yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesinin yanı sıra ticaret ve ortak projelere odaklandı.
Geçen yıl birlik içi ticaret iki kattan fazla artarken, üçüncü ülkelerle ticaret hacmi yüzde 72 yükseldi. Ödemelerin yaklaşık yüzde 90’ı artık ulusal para birimleriyle yapılıyor; AEB ülkeleri ayrıca tek bir transit sistemi üzerinde de çalışıyor.
Birlik genelindeki gelişmelere dijitalleşmenin yön verdiğini belirten Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev, AEB üyeleri arasındaki ticaret hacminin bu yıl yaklaşık yüzde 6 artarak 80 milyar avrodan 85 milyar avronun üzerine çıkabileceğini söyledi.
Tokayev, AEB ülkelerinde GSYİH büyümesinin 2026–2027 döneminde yaklaşık yüzde 2,5 olarak öngörüldüğünü de kaydetti.
Kuruluşunun 12. yılında olan AEB, beş üyesi Rusya, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan ve Ermenistan için tek bir entegre pazar ve serbest ticaret bölgesi işlevi görüyor.
Blok, Sırbistan, Vietnam, Birleşik Arap Emirlikleri, Moğolistan ve Endonezya’nın da aralarında bulunduğu çok sayıda ülkeyle halihazırda anlaşmalara sahip. Çin ise dış ticaretin yaklaşık üçte birini oluşturarak blokun kilit ortağı olmayı sürdürüyor.
Yapay zeka ile entegrasyon
Tokayev, Kazakistan’ın AEB dönem başkanlığı sırasında, üye ülkelerin rekabet gücünü artırmak amacıyla blokun ‘dört özgürlüğü’ olarak adlandırılan ilke setinin hayata geçirilmesine yardımcı olmak için yapay zekanın pratik kullanımını önerdiğini söyledi.
Üye devletler ayrıca yapay zekanın sorumlu kullanımına ilişkin ortak ilkeler belirlenmesini, ortak hesaplama kapasitesi oluşturulmasını ve birlikte model geliştirilmesini önerdi.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e göre Moskova, yerli yapay zeka modelleri üzerindeki işbirliğini ilerletmek ve bilişim ile enerji altyapılarını birbirine bağlamak amacıyla gelecek yıl üst düzey bir yapay zeka toplantısı düzenlenmesini teklif etti.
Sahada ise AEB düzeyinde pilot projeler halihazırda test ediliyor.
Kazakistan’da hem kamu kurumları hem de girişimler, vatandaşların hukuk ve mevzuat sistemlerinde daha kolay yol bulmasına yardımcı olmak için çok sayıda yapay zeka destekli dijital asistan geliştirdi.
Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma Bakan Yardımcısı Dmitriy Mun’a göre bu yapay zeka tabanlı hukuk asistanları, mevzuatı sadeleştirmek, bürokrasiyi azaltmak ve düzenleyici sistemleri vatandaşlar ile işletmeler için daha erişilebilir hale getirmek üzere tasarlandı.
Bu araçlardan bazıları, üye ülkeler genelinde işleyişi sadeleştirmek için şu anda test ediliyor.
Ticaret koridorları ve lojistikte modernizasyon
Yetkililere göre Çin’den Avrupa’ya giden malların yaklaşık yüzde 85’i Orta Koridor üzerinden taşınıyor.
Yapay zeka, Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı boyunca TDN ve Dijital Ulaştırma Koridoru ile birlikte giderek daha fazla devreye alınıyor. Bu önlemlerin birlikte, önümüzdeki iki yıl içinde emtia dışı ihracatı yaklaşık yüzde 30 artırması bekleniyor.
Kazakistan Ticaret ve Entegrasyon Bakanı Arman Şakkaliyev, ülkesinin Orta Koridor ve Kuzey–Güney Koridoru da dahil olmak üzere başlıca ulaşım hatlarını kullanarak tamamen entegre bir lojistik ekosistemi kurmayı hedeflediğini söyledi.
Bakan, hedefin, ulaşım güzergâhlarının kesiştiği ve büyük ihracat akımlarının toplandığı kilit bir bölgesel merkez olarak Kazakistan’ı konumlandırmak olduğunu belirtti.
Hedef, 2030’a kadar tam işleyen bir sistem kurmak ve yük hacmini yaklaşık 10 milyon tona çıkarmak. Demiryolu modernizasyonu ve yeni altyapı yatırımları da dahil olmak üzere çalışmalar şimdiden başlamış durumda.
Putin’in ziyareti ve ikili anlaşmalar
Zirve, Putin’in Kazakistan’a gerçekleştirdiği devlet ziyaretinin ardından yapıldı. Ziyaret sırasında iki ülke, enerji, ulaştırma, finans, eğitim ve sanayi kalkınmasını kapsayan daha geniş bir anlaşma paketiyle birlikte ikili işbirliğinin yedi temel alanına ilişkin mutabakat imzaladı.
Rusya, yaklaşık 25 milyar avroluk mevcut yatırımla ve bu tutarı daha da artırma planlarıyla Kazakistan’ın en büyük yatırımcısı olmayı sürdürüyor. Moskova ayrıca değeri yaklaşık 14 milyar avro olan Kazakistan’ın ilk nükleer santralini inşa ediyor.
Putin, santralin Kazakistan’ın elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sini karşılayacağını, bu tür projelere yönelik finansman koşullarının da uluslararası uygulamalarla uyumlu olduğunu söyledi.
Putin, projenin ekipman siparişleri ve uzun vadeli bakım sözleşmeleri aracılığıyla Rus sanayi kapasitesini desteklediğini, aynı zamanda iki ülke arasındaki uranyum ve nükleer teknoloji işbirliğini güçlendirdiğini kaydetti.
Kazak yetkililer, proje sayesinde ülkenin hem enerji güvenliğinin güçleneceğini hem de ham madde ihracatına dayalı modelin ötesine geçilip daha yüksek katma değerli teknolojik işbirliğine doğru bir adım atılacağını vurguluyor.