Londra'nın ULEZ uygulamasından Sofya'nın temiz hava bölgesine kadar Avrupa kentleri, daha temiz havanın mümkün olduğunu gösteriyor; ancak yapılacak çok iş var.
Breathe Cities adlı kentsel hava kirliliğiyle mücadele eden küresel inisiyatife göre, hava kirliliği 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık sekiz milyon kişinin ölümüne yol açtı. Sağlık üzerindeki etkisinin yıllık maliyetinin 7,12 trilyon euro olduğu, bunun küresel GSYİH’nın yaklaşık yüzde 6’sına denk geldiği tahmin ediliyor.
REKLAM
REKLAM
"Kirlilik çoğu insan için görünmez olmaya devam ediyor," diyor Dünya Sağlık Örgütü’nde çevre, iklim değişikliği ve sağlık bölümünün eski direktörü Dr María Neira, Euronews Earth’e. Kirletici parçacıkların beyin de dahil olmak üzere vücuttaki her organa ulaştığını, bilişsel gerilemeye ve Parkinson, Alzheimer ile demans gibi hastalıklara katkıda bulunduğunu söylüyor.
Olimpiyat koşucusu Paula Radcliffe’e 14 yaşında efor astımı teşhisi konmuş ve etkilerini bizzat yaşamış. Kirliliğin yoğun olduğu Pekin’de koşarken "baş ağrıları, mide bulantısı" ve görme bozukluğu yaşadığını Euronews Earth’e anlatıyor. Kirli havanın ayrıca çocukların beyin gelişimini ve okul başarılarını da etkilediğini ekliyor.
Şehirler hava kirliliğine karşı harekete geçiyor
Breathe Cities, dünya genelinde 16 kentle çalışarak hava kalitesi verilerine erişimi genişletiyor ve temiz hava politikalarını destekliyor.
Londra, Imperial College London tarafından yapılan bağımsız bir çalışmaya göre, Ultra Düşük Emisyon Bölgesi’ni (ULEZ) ve diğer temiz hava önlemlerini hayata geçirmesinden bu yana zehirli havaya bağlı ölümleri yaklaşık yüzde 40 azalttı.
Bulgaristan’ın Sofya kentinde trafikten kaynaklanan emisyonlar ve odunla ısınma hâlâ kirliliğin iki büyük kaynağı. "2023 itibarıyla, hava kirliliğine bağlanan en fazla ölümün görüldüğü kentlerden biri olduğumuz tahmin ediliyordu," diyor Plovdiv Tıp Üniversitesi’nden Dr Kostadin Kostadinov, Euronews Earth’e.
Çevre grupları ve bölge halkı tarafından açılan bir toplu davanın ardından Sofya, trafiği kısıtlayan ve konut ısıtma sistemlerini yenileyen bir düşük emisyon bölgesi kurdu. "Şimdiden kirliliği düşürdüğüne dair kanıtlar var," diyor Sofya Belediyesi’nin hava kalitesi danışmanı Ivaylo Hlebarov, Euronews Earth’e.
Ancak bu bölge yılın yalnızca üç ayında yürürlükte. "Bu siyasi bir karar," diyor Hlebarov ve trafiğe bağlı azot dioksit kirliliğinin mevsimlere göre fazla değişmediğine dikkat çekiyor. "Bu bölgenin... tüm yıla yayılan bir önlem haline gelmesi gerekiyor," diye ekliyor.
Bulgaristan, Avrupa’da en yüksek kalp-damar hastalığı, inme ve kanser oranlarına sahip ülkelerden biri. Yerel araştırmalar sınırlı olsa da, Kostadinov bu hastalıkların hava kirliliğiyle güçlü biçimde bağlantılı olduğunu söylüyor.
Avrupa’nın hava kirliliği krizinde bundan sonra ne olacak?
Neira’ya göre artık başlıca engel teknoloji değil, siyasi irade. Kentler fosil yakıt ve ulaşım sektörlerinin direncine rağmen yenilenebilir enerji ve sürdürülebilir ulaşım için bastırıyor. İklim değişikliğinin sorunun çözümünü daha da zorlaştırması bekleniyor.
Breathe Cities şu anda çalışmalarının ikinci aşamasını hazırlıyor; Londra, Sofya ve diğer katılımcı kentlerde şimdiden sağlanan azalmalar üzerine inşa ederken desteğini daha fazla topluluğa yaymaya hazırlanıyor.