El Niño iklim değişikliğiyle birleşerek dünyanın dört bir yanında aşırı hava koşullarını tetikliyor.
Kuraklıktan kavrulan El Salvador’daki açlıktan kırılan sığırlardan, dünyanın mercan resiflerine yönelik “dehşet verici” tehdide kadar, bu yıl olağanüstü güçlü seyreden El Niño tüm gezegende etkisini hissettiriyor.
REKLAM
REKLAM
Bu doğal hava olayı, Doğu Pasifik Okyanusu’ndaki deniz sıcaklıkları olağandışı ölçüde yükseldiğinde ortaya çıkıyor; bu da kabaca her iki ila yedi yılda bir yaşanıyor.
Önceki El Niño olayları, rekor sıcaklıkların kırılmasına katkıda bulundu; dünyanın dört bir yanında uzun süreli kuraklıkları, ani sel baskınlarını ve ölümcül orman yangınlarını körükledi.
Çoğu El Niño olayı, küresel ortalama sıcaklığı yaklaşık 0,2°C artırıyor; bu artış Küresel Güney’de aşırı hava olaylarını tetiklemeye yetse de, iklim değişikliğinin yol açtığı ilave ısınmanın yalnızca küçük bir kısmını oluşturuyor.
İşte bu yılın sözde “Süper El Niño”sunun dünya genelinde nasıl etkiler yarattığına dair tablo.
El Niño mercan resiflerini ve ormanları tehdit ediyor
Bu yılki El Niño, BM’nin doğa konusunda uzmanlar panelinin başkanı David Obura’ya göre, dünyanın mercan resifleri için “dehşet verici ölçüde ek risk” anlamına geliyor.
Mercanlar ısıya son derece duyarlı; iklim değişikliği zaten ağarma olaylarını hem daha sık hem de daha şiddetli hale getiriyor.
Dördüncü küresel ağarma olayı ile bu yılki El Niño’nun birleşmesi, mercanları çok daha büyük bir tehlikeye sürüklüyor.
Obura, Nature bilim dergisinde yayımlanan büyük bir mercan sağlığı değerlendirmesine liderlik etti. Çalışma, 2008’deki son küresel sayımdan bu yana resif oluşturan türlerin durumunun keskin biçimde kötüleştiğini, türlerin yüzde 44’ünün yok olma tehdidi altında olduğunu ortaya koydu.
Ormanlar da risk altında. Bağımsız Forest Declaration Assessment’e göre küresel ormansızlaşma geçen yıl yavaşladı, ancak Orta Afrika’da koşulların kötüleşmesi ve El Niño’nun tropik kuşakta yangın riskini artırması nedeniyle bu kazanımların kalıcı olması pek olası görünmüyor.
El Salvador’da kuraklık vurdu, hayvancılık ağır darbe alıyor
El Niño’nun körüklediği kuraklık, Meksikadan Panama’ya uzanan Orta Amerika’nın “Kuru Koridoru” boyunca yıkıcı etkilere yol açıyor.
Ağustos sıcaklıklarının normalin 4,3°C üzerinde seyrettiği El Salvador’da, büyükbaş hayvanlar bu durumun ağır sonuçlarını yaşıyor.
54 yaşındaki çiftçi Antonio Aguilar, Sensuntepeque’deki bir hayvan pazarında deri kemiğe dönmüş bir ineği göstererek, “Bu küçücük hayvanın ne kadar zayıf olduğunu hayal edin! Neden? Çünkü ot yok” diyor.
Yıl sonuna doğru zirveye ulaşması beklenen El Niño, etkilerini daha da şiddetlendiren insan kaynaklı ısınmanın hızlandığı bir dönemde yaşanıyor. Daha sıcak bir atmosfer toprağı daha fazla kurutarak kuraklığı derinleştiriyor, aynı zamanda daha fazla nem tutarak yağışları daha aşırı hale getiriyor.
Şiddetli yağışlar Iguazu Şelalesi’ni ziyarete kapattı
El Niño tarafından körüklenen aşırı sağanaklar, geçen hafta Iguazu Nehri’nin debisinin normalin altı katına çıkmasına yol açtı. Arjantin’deki park yetkilileri, Iguazu Şelalesi’nin en büyük ve en etkileyici kolu olan “Şeytan Boğazı”na giden yürüyüş yolu da dahil olmak üzere turistik patikaları kapattı.
Güney Amerika, ABD’nin güneyi, Doğu Afrika ve Orta Asya, önceki El Niño dönemlerinde hep artan sel riskiyle karşı karşıya kaldı.
Arjantin’in kuzeydoğusunda Paraná Nehri 15 Ekim’de tehlikeli sayılan 4,7 metreye yükselerek çevredeki kasabalarda tahliyeleri tetikledi. Seller, Paraguay ve Uruguay’da da binlerce kişiyi evlerini terk etmeye zorladı.
Aşırı hava olayları küresel yoksulluk riskini artırıyor
BM Kalkınma Şefi Alexander De Croo, El Niño’nun yükselen enerji maliyetleri ve artan faiz oranlarıyla birleşmesinin, kırılgan kesimlerin ardı ardına krizlerle sarsılması sonucu milyonlarca insanı yoksulluğa itebileceği uyarısında bulunuyor.
Özellikle El Niño ile bağlantılı şiddetli kuraklık, zaten çatışmaların açlığı körüklediği Sudan’ın yarısından fazlasını etkileyerek yer yer ürünlerin tamamen tarlada kalmasına yol açıyor, haneleri gıda ve gelirden mahrum bırakıyor.
Hollanda’daki IHE Delft Su Eğitimi Enstitüsü’ne göre mısır ve fasulye gibi birçok temel gıda ithalatı da Avrupa’nın gıda güvenliğini riske atabilir.
El Niño’yu kontrol edemesek de, emisyonları azaltarak insan kaynaklı ısınmayı sınırlayabiliriz. De Croo, özel yatırımcıları hem iklim değişikliğinin “ekonomik maliyetini” hem de onunla mücadele etmenin “iş gerekçesini” fark etmeye çağırıyor.
Sri Lanka Merkez Bankası, El Niño’nun adanın onlarca yılın en ağır ekonomik krizinden kırılgan toparlanmasını baltalayabileceği uyarısında bulunuyor; Aralık ayına kadar sağanak yağışlar, gelecek yılın başlarında ise uzun süreli kuraklık bekleniyor.
Bu yılki El Niño rekor kıracak mı?
Bu El Niño’nun tarihteki yeri, nasıl ölçüldüğüne bağlı; kurumların farklı yöntemleri doğrudan karşılaştırmayı zorlaştırıyor.
Britanya Meteoroloji Kurumu olayı “emsalsiz” diye niteliyor, Japonya’nın meteoroloji kurumu ise şimdiye kadar gözlenen en güçlü El Niño olduğunu söylüyor; ancak ABD’li tahminciler henüz bir rekor ilan etmiş değil.
NOAA’nın veri setinde en güçlü El Niño yılı 1982. Kurum, mevcut olayın büyük olasılıkla bunu geride bırakacağını belirtiyor.
“Hangi ölçüte bakarsanız bakın, çok güçlü bir El Niño ile karşı karşıyayız” diyor Miami Üniversitesi’nden iklim bilimci Emily Becker. Bilim insanlarının ancak olay sona erdikten sonra “tarihsel bağlam içinde tam olarak nereye oturduğunu” bilebileceğini de ekliyor.
İklim değişikliği okyanusları ısıttığı için, ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA) artık doğu-merkez Pasifik’in sıcaklığını, tropik okyanusun geri kalanına kıyasla ne kadar sıcak ya da soğuk olduğuna göre ölçüyor. Küresel hava koşullarını belirleyen de işte bu fark.
Pasifik’te birkaç derecelik ısınma nasıl bu kadar etkili olabiliyor?
NOAA’nın güncellenmiş endeksine göre, tropik okyanusun geri kalanına kıyasla Pasifik’in kilit bir bölgesinde üç ay boyunca 2,5°C’lik sıcaklık sapmasının sürmesi, kayıtlardaki en şiddetli El Niño anlamına geliyor.
Bu kulağa çok büyük bir fark gibi gelmeyebilir ama El Niño–Güney Salınımı, yıldan yıla iklimdeki doğal değişkenliğin başlıca itici gücü.
Okyanusun ısıyı atmosfere saldığı bölgelerdeki kaymalar, küresel hava düzenlerini dalga dalga etkileyerek kimi bölgeleri daha serin ve yağışlı, kimilerini ise daha sıcak ve kurak bırakıyor. Bu etkilere “telebağlantılar” deniyor.
Ancak El Niño’lar ve onların tersi konumundaki, ekvatoral Pasifik’in normalden daha soğuk olduğu La Niña olayları, bazı sonuçları daha olası hale getirseler de, hiçbirini garanti etmiyor.